Actualiteit

Terugblik op #HBOdiscours: Het hoger onderwijsstelsel: toekomstproof?

"Studenten betrekken bij bestuur regel je niet alleen formeel via medezeggenschap. Bestuurders moeten het gesprek met hen ook informeel en breed binnen de hogescholen aangaan", aldus Thom de Graaf, voorzitter Vereniging Hogescholen aan het slot van het derde #HBOdiscours van 2015 op 7 december jl. in het Haagse Nieuwspoort. Hij debatteerde samen met prof. dr. Dirk Van Damme (hoofd Innovation and Measuring Progress, OESO), Karl Dittrich (voorzitter VSNU), Stefan Wirken (voorzitter LSVb) en Linde de Nie (voorzitter ISO) over de vraag of het Nederlands hoger onderwijsstelsel toekomstproof is.

Vertrouwen
Aan de hand van drie stellingen gingen de deelnemers op dit thema in. 'Voor het hoger onderwijs is het principe: wie betaalt bepaalt' luidde de eerste stelling. Dittrich was daarover helder: "Het hoger onderwijs zit in het defensief. Steeds opnieuw moeten wij ons verantwoorden. Draai het om en ga als overheid en politiek uit van vertrouwen. Instellingen moeten met hulp van anderen, politiek, studenten en bedrijfsleven, weer de vrijheid krijgen om discussies aan te gaan." Ook De Graaf pleitte daarvoor: "Parlement en minister mogen terecht eisen stellen aan de kwaliteit van het hoger onderwijs. Maar voor wat betreft de vertaling daarvan naar onderwijs en onderzoek is het hoger onderwijs zelf aan zet."

Als jezelf meer wilt bepalen, hoort daar ook een grotere transparantie bij, bepleitte Wirken. Hogescholen zouden volgens hem onwillig zijn informatie te geven over de afgesproken voorfinanciering. "Vraag als student bij de begrotingsbespreking van 2016 hoe het staat met het de bijdrage van de hogeschool aan die voorfinanciering. Weet wel dat dit per hogeschool kan verschillen", reageerde De Graaf.

Oriëntatie
Er komt steeds meer overlap tussen opleidingen aan universiteiten en hogescholen, constateerde Dittrich naar aanleiding van de tweede stelling 'Het harde Nederlandse onderscheid tussen universiteiten en hogescholen is niet meer houdbaar'. "Bijvoorbeeld, waar zitten onze lerarenopleidingen, waar zit kunst? En waarom? Het gaat om de oriëntatie. Het stelsel zelf zal zich wel verder ontwikkelen", benadrukte hij. De Graaf blikte alvast vooruit: "Op den duur komen we in een nieuw stelstel terecht. Het draait inderdaad om die oriëntatie. Zo zou je bijvoorbeeld de lerarenopleidingen, die nu hogescholen én universiteiten aanbieden, kunnen onderbrengen in een nieuw instituut. Met daarbinnen dan verschillende niveaus."

Van Damme pleitte naar aanleiding van de tweede stelling voor het geregeld ter discussie stellen van de fundamenten, waarop de keuze voor binariteit is gebaseerd. Ten tijde van Bologna vond hij dat de beste keuze. Maar nu is volgens hem de grens tussen hbo en wo kunstmatig en garandeert deze middelmatigheid. "Nergens ter wereld wordt de binariteit zo krampachtig gehandhaafd als in Nederland. Zorg ervoor dat opleidingen binnen één hoger onderwijsstelsel een keuze hebben om naar beide polen te trekken, beroepsgericht óf echt wetenschappelijk", aldus Van Damme. Hij toonde zich huiverig voor een vergaande flexibilisering van het hoger onderwijs, zoals bepleit door De Nie. Van Damme: "Pas daarmee op. De coherentie van curricula moet voorop blijven staan!"

Participatie
‘De wet moet worden veranderd om de medezeggenschap te versterken’, luidde de derde en laatste stelling van dit #HBOdiscours. Wirken: “Eens. Studenten moeten de mogelijkheid krijgen om bijvoorbeeld in een benoemingscommissie en in de Raad van Toezicht zitting te nemen.” Zijn studentenbond-collega Fennema adviseerde om het recht op juridische scholing en ondersteuning voor studenten mee te nemen in de Wet bestuurskracht. Van Damme voelde ook voor een verdere versterking van de positie van studenten in de medezeggenschap in het hoger onderwijs. “Efficiënt bestuur betekent niet docenten wel en studenten niet gelijkwaardig daarbij betrekken”, tekende hij aan. “Mijn ervaringen in Vlaanderen leren dat studenten in Raden van bestuur zeer goed het eigen belang kunnen overstijgen.”

De Graaf waarschuwde ervoor niet terug te gaan naar de situatie van voor 1995. “Hoger onderwijsbestuurders kunnen beslist nog stappen maken om studenten aan de bestuurstafel te vragen. Zonder daarbij echter in anarchie te verzanden,” gaf hij aan. Dittrich pleitte voor het idee van de gemeenschap binnen hoger onderwijsinstellingen: “Dat is helaas verloren gegaan en dat baart mij zorgen. Kijk naar de mogelijkheden om bijvoorbeeld de invloed van docenten te vergroten en het belang van de oordelen van studenten te versterken.”

Informatie
Ook Jet de Ranitz, CvB voorzitter Hogeschool Inholland, onderstreepte het belang van een krachtige medezeggenschapsraad. "Het is echter vaak moeilijk om er mensen voor te krijgen. Kijk daarom ook naar andere, meer informele wegen om de deelname van studenten en docenten te vergroten. Met als doel: hoger onderwijs van nog hogere kwaliteit,” gaf zij de panel en bezoekers van dit #HBOdiscours mee. Van Damme wees daarbij ook op het belang van essentiële informatie die kan bijdragen aan een goede medezeggenschap. “Hoe kunnen studenten nu beslissingen nemen als die te weinig wordt gegeven? Zo kan de medezeggenschap bijvoorbeeld niet de vraag beantwoorden wat je afgaande op investeringen mag verwachten van de leeruitkomsten.”

Ten slotte haakte Wirken nog aan bij het pleidooi van de Dittrich en De Graaf voor meer vertrouwen in relatie tot medezeggenschap. “Aanpassing van de wet zal ook bijdragen aan meer vertrouwen in hogescholen en universiteiten. Hebben jullie daarbij advies nodig dan weten jullie ons te bereiken”, zo sloot hij dit #HBOdiscours gevat af.

Fotografie: Henriëtte Guest

Gerelateerd

De Onderwijsraad opent een zeer welkome dialoog

Actualiteit

‘De Onderwijsraad opent met het advies “Ruim baan voor leraren” een zeer welkome dialoog die inzet op de kwalitatieve ontwikkeling van het leraarschap voor de lange termijn. Het is een belangrijk advies dat aanzet tot actie en al lopende discussies kan versnellen.’ Dat is de reactie van Nienke Meijer, portefeuillehouder Lerarenopleidingen in het bestuur van de Vereniging Hogescholen en tevens voorzitter van Fontys hogescholen.

Lees meer

De slag om de arbeidsmarkt in de regio een impuls geven

Actualiteit

Publiek-private samenwerking versterken, bedrijven aan het roer van Centers of Expertises, een Regionaal Investeringsfonds zoals in het mbo voor het hbo zijn volgens Doekle Terpstra, voorzitter van UNETO VNI, onder andere nodig om de regionale aansluiting van hogescholen en de arbeidsmarkt een impuls te geven.

Lees meer

Blog: De samenwerking van lerarenopleidingen en scholen

Actualiteit

In de educatieve sector, dat wil zeggen de lerarenopleidingen, is sprake van het verschijnsel Opleidingsscholen, dit zijn samenwerkingsverbanden waarbinnen instituten voor de lerarenopleiding samen met schoolbesturen uit het primair, voorgezet en beroepsonderwijs afspraken maken over het samen opleiden van aanstaande leraren.

Lees meer