Actualiteit

Breng je stem uit voor dé voorvechter van open access in het hbo

Open access rechthoek

De impact van praktijkgericht onderzoek op de samenleving kan worden vergroot door opgeleverde kennisproducten open access toegankelijk te maken. In het hbo wordt er door allerlei betrokkenen hard gewerkt aan het toegankelijk maken van deze onderzoekresultaten. De meest spraakmakende initiatieven maken vanaf 2017 kans op een HBOAward.

Van februari tot en met september zijn maandelijks awards uitgereikt aan de meest inspirerende initiatieven gericht op het open access maken van de eindproducten van praktijkgericht onderzoek. De prijsuitreiking vindt plaats tijden het seminar Verder bouwen aan open science. Je kan tot maandag 23 oktober je stem hier uitbrengen. Dit zijn de genomineerden voor de HBOAward:

Bibliotheek en Bureau Kwaliteitszorg van Saxion: open access mogelijk maken, op weg naar Open Science: Saxion heeft al enkele jaren een publicatiebeleid waarbij open access het uitgangspunt is: onderzoekers van Saxion maken hun publicaties open access beschikbaar, tenzij dat echt niet kan. Bureau Kwaliteitszorg heeft een project opgezet om het onderzoek verder te professionaliseren met een rol voor open access. Medewerkers van de bibliotheek van Saxion hebben daartoe een flink aantal stappen genomen zodat open access-publiceren beter gefaciliteerd kan worden en om van het gekozen beleid ook echt realiteit te maken. Met het principe van deponeren in een centrale repository en de daarin ontwikkelde functionaliteiten die open access ondersteunen is die ambitie een stuk dichterbij gekomen.

Hogeschool van Amsterdam: 100% open access, van ambitie naar praktijk: De Hogeschool van Amsterdam (HvA) heeft sinds 2015 de ambitie om tot 100% open access publicaties te komen. Vanaf 1 januari 2017 is deze ambitie verwerkt in een nieuw beleid mét een stappenplan. Om echt werk te maken van open access is een brede benadering van het onderwerp nodig. Je komt er niet met alleen het inrichten van een repository, of het vaststellen van beleid. Het vraagt om een cultuurverandering. Dit is de gedachte achter het nieuwe HvA-beleid met aanvullend stappenplan. Deze aanpak moet leiden tot het 100% open access publiceren van publicaties door de HvA. Dit beleid werd geschreven vanuit de bibliotheek, met input van onder andere de kenniscentra en de beleidsafdeling onderwijs en onderzoek. 

Sebastiaan Peek en Eveline Wouters: een zo open mogelijk onderzoeksproces: om zijn promotieonderzoek voor en met het werkveld te doen en ervoor te zorgen dat zijn onderzoeksresultaten zo snel en wijd mogelijk verspreid konden worden, zette Sebastiaan Peek met zijn copromotor Eveline Wouters open access in. Het onderzoek van Peek aan Fontys Hogeschool en Tilburg University richt zich op de vraag "Wat zorgt ervoor dat ouderen technologie accepteren en gebruiken, waardoor ze langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen?" Een multidisciplinair, praktijkgericht vraagstuk waarvan de bevindingen juist niet in een beperkte kring gedeeld moeten worden. Open access is essentieel, en telt zwaarder dan de status van het tijdschrift waarin hij publiceert.

SHB: Hogeschoolbibliotheken samen sterk voor open access: het Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken (SHB) bestaat sinds 2013 en het aantal deelnemers is inmiddels gegroeid naar 32 hogescholen met een verzorgingsgebied van meer dan 400.000 studenten. Het SHB treedt op als belangenbehartiger van hogeschoolbibliotheken en houdt zich bezig met alle thema’s rond kennisdeling die relevant zijn voor alle hogescholen. De nodige expertise over en ervaring met open access was al enkele jaren in huis en het onderwerp kwam bij verschillende werkgroepen aan bod. Toch was er nog geen duidelijk statement. Dat is recent opgesteld: “Het Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken staat volledig achter het concept van Open Access en daarmee de invoering hiervan binnen het hbo. We verstaan hieronder het zo open mogelijk verspreiden, delen en hergebruiken van de opbrengsten van praktijkgericht onderzoek in het hbo. (…) SHB zal Open Access stimuleren en faciliteren.” Het volledige visiestuk lees je hier

Willem de Kooning Academie: Open toekomst is onvermijdelijk: Dr. Florian Cramer, lector beeldcultuur en nieuwe media bij het kenniscentrum Creating010 en zijn collega’s van de Willem de Kooning Academie (onderdeel van de Hogeschool Rotterdam) spannen zich al jarenlang in voor open acces. Als ‘open’ ergens van toegevoegde waarde is, dan is het wel in design en kunst! 

Voor Cramer begon het allemaal bij open source. In de jaren 90 werkte hij aan de ontwikkeling van software in open co-creatie. Later werden hier open kunst en design aan toegevoegd. Al sinds zijn proefschrift heeft Florian zoveel mogelijk open gepubliceerd. Zonder open access zou hij waarschijnlijk geen lector zijn geworden. Alles open publiceren vraagt om een andere mindset en soms wat meer moeite, maar het levert heel veel op. Ook voor jezelf als onderzoeker en kunstenaar. Door open te delen ben je echt onderdeel van een netwerk waarin kenniscreatie mogelijk is, en dat komt je eigen werk ten goede. Bovendien wordt je bereik veel groter als je open deelt. Dat ervaart men aan de WdkA aan den lijve en open onderzoek, design en kunst gaat daar verder dan alleen open access. Vanuit de academie breidt het gedachtengoed zich als een olievlek uit door de Hogeschool Rotterdam. 

HAN: Open science is een gezamenlijke expeditie: Sinds 2012 heeft de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) een publicatie- en kennisdisseminatie beleid. Vanaf 2016 is er een gecoördineerde aanpak voor de implementatie van dit beleid. Met de ‘opwegkaart’ navigeert het Open Science Ondersteuningsteam stap voor stap richting open science. Dat heeft geleid tot onder andere een Open Science Ondersteuningsteam, meer wissel- en samenwerking tussen ondersteuning, ICT, onderzoek en communicatie als ook activiteiten met lectoren en onderzoekers, een blog en roadmap. Allemaal bedoeld om kennis meer impact te geven wanneer deze open gedeeld wordt.

Docenten informatiekunde: open kennis gaat verder dan de eigen opleidingWaarom zou je er als docent of onderzoeker niet alles aan willen doen om kennisdeling zoveel mogelijk te stimuleren? Geïnspireerd door een toespraak van Cable Green, hoofd Open Educations bij de Creative Commons organisatie, besloot Peter Becker het nieuwe studieboek voor de ICT- opleiding aan de Haagse Hogeschool en Avans Hogeschool open access te maken. Dat deed hij samen met een aantal collega’s. Dit open studieboek is voor iedereen gratis downloadbaar en het open uitgeven is bedoeld als statement.

Bij het schrijven en uitgeven van het studieboek werd vooral gepionierd. De auteurs zitten vol ideeën hoe dit in de toekomst efficiënter en makkelijker kan. Docenten krijgen vaak tijd voor professionalisering door bijvoorbeeld onderzoek te doen aan lectoraten. Die professionaliseringsuren kunnen ook gegeven worden voor het schrijven van een boek. Bibliotheken en onderzoeksondersteuning kunnen docenten en onderzoekers helpen bij het uitgeven van open studieboeken. Zo ontwikkelen docenten zich, hoeven studenten niet te betalen, behoud de hogeschool het auteursrecht en worden de resultaten van praktijkgericht onderzoek beter toegankelijk gemaakt.

NAI-hbo: zorgen voor kennis die open kennisdeling stimuleertOm ambities en beleid rondom open access te realiseren is kennis nodig. Voor goede ondersteuning op de vragen van onderzoekers, moet wel voldoende kennis zijn over de mogelijkheden van open access. Het Netwerk Auteursrechten informatiepunten uit het hbo (NAI-hbo) zet zich hier al jaren met veel toewijding voor in. Sinds jaar en dag zijn Leen Liefsoens, Sarah Coombs, Hans de Brouwer en Raymond Snijders fervente pleitbezorgers van open onderzoek in het hbo. In 2016 en 2017 hebben zij, in samenwerking met docent Peter Beckers (de Haagse Hogeschool), een basisworkshop voor auteursrechteninformatiepunten (AIP) en andere leden van het NAI-hbo over open access opgezet. Recent is gestart met de voorbereiding van nieuwe basisworkshop rondom open data, datarechten en het delen van data. Dit wil NAI-hbo in samenwerking met het Landelijk Coördinatiepunt Research Data management doen.